Ngày nay, nhiều phụ huynh đã biết rằng nếu trẻ chậm nói, chậm phát triển hoặc có dấu hiệu rối loạn phổ tự kỷ thì cần can thiệp sớm. Tuy nhiên, một vấn đề thường gặp là phụ huynh hiểu can thiệp sớm là cho trẻ đi học càng sớm càng tốt, học chữ sớm, học viết sớm, học chương trình tiểu học trước. Điều này không hoàn toàn đúng với nguyên tắc can thiệp phát triển.
Can thiệp sớm không phải là dạy trẻ học chương trình học trước tuổi, mà là hỗ trợ trẻ phát triển các kỹ năng nền tảng về giao tiếp, ngôn ngữ, nhận thức, vận động, hành vi và kỹ năng xã hội.
Can thiệp sớm là xây dựng nền tảng phát triển
Ở giai đoạn nhỏ, điều trẻ cần học không phải là chữ hay số mà là các kỹ năng cơ bản như:
- Chú ý khi người khác gọi tên
- Nhìn theo người khác chỉ
- Bắt chước hành động
- Chơi đồ chơi đúng cách
- Hiểu lời nói đơn giản
- Sử dụng cử chỉ hoặc lời nói để yêu cầu
- Chờ đợi đến lượt
- Làm theo hướng dẫn
- Tương tác với người khác
Những kỹ năng này là nền tảng để trẻ học nói, học giao tiếp, học chơi với bạn, học trong lớp và hòa nhập sau này. Nếu bỏ qua giai đoạn nền tảng mà dạy trẻ học chữ hoặc học viết quá sớm, trẻ có thể học rất vất vả và dễ mất hứng thú học tập.
Mỗi trẻ cần một chương trình can thiệp khác nhau
Không có một chương trình can thiệp chung cho tất cả trẻ rối loạn phát triển. Có trẻ cần tập trung vào ngôn ngữ, có trẻ cần tập trung vào hành vi, có trẻ cần tập trung vào vận động, có trẻ cần học kỹ năng xã hội. Vì vậy, việc đánh giá ban đầu để xác định điểm mạnh, điểm yếu và mức phát triển của trẻ là rất quan trọng.
Can thiệp đúng nghĩa là:
- Đúng kỹ năng trẻ đang cần
- Đúng mức độ phù hợp với trẻ
- Đúng phương pháp
- Đúng cường độ can thiệp
- Có sự phối hợp giữa gia đình và chuyên viên
Khi can thiệp đúng hướng, trẻ có thể tiến bộ từng bước nhỏ nhưng bền vững. Ngược lại, nếu can thiệp không đúng hướng, trẻ có thể học rất nhiều nhưng không cải thiện các kỹ năng quan trọng như giao tiếp, chú ý hay hành vi.
Tại Hoàng Đức, can thiệp sớm không tập trung vào việc dạy trước chương trình học mà chú trọng xây dựng nền tảng phát triển cho trẻ, từ giao tiếp, ngôn ngữ, hành vi, kỹ năng xã hội đến kỹ năng học tập, giúp trẻ có nền tảng vững vàng cho quá trình học tập và hòa nhập sau này.
Điều quan trọng là phụ huynh không cần tìm một chương trình “tốt nhất” theo cảm nhận chung, mà cần tìm một hướng can thiệp phù hợp với chính con mình. Mỗi trẻ có tốc độ phát triển khác nhau, cách học khác nhau và cũng cần những cách tiếp cận khác nhau. Vì vậy, sự kiên nhẫn, quan sát và đồng hành của gia đình đóng vai trò rất lớn trong quá trình can thiệp.
Can thiệp không phải là một hành trình có kết quả ngay lập tức, mà là quá trình tích lũy từng thay đổi nhỏ mỗi ngày. Có thể hôm nay trẻ chỉ nhìn tốt hơn một chút, ngày mai trẻ phản hồi tốt hơn một chút, nhưng chính những tiến bộ nhỏ đó sẽ tạo nên sự thay đổi lớn theo thời gian.
Bên cạnh đó, việc phối hợp chặt chẽ giữa phụ huynh và chuyên viên giúp đảm bảo trẻ được hỗ trợ nhất quán trong nhiều môi trường khác nhau. Khi trẻ được học ở trung tâm và được củng cố tại nhà, hiệu quả can thiệp sẽ được nhân lên rõ rệt.
Tại Hoàng Đức, mỗi chương trình can thiệp đều được xây dựng dựa trên đánh giá cụ thể, theo dõi tiến trình thường xuyên và điều chỉnh linh hoạt, nhằm giúp mỗi trẻ phát triển theo đúng khả năng của mình, từng bước vững vàng hơn trên hành trình trưởng thành.
