Trong quá trình nuôi dạy trẻ, không ít cha mẹ từng thở dài khi con liên tục cãi lời, dễ nổi nóng, đánh bạn hoặc cố tình làm ngược lại yêu cầu của người lớn. Nhiều người cho rằng đó chỉ là “tính ngang”, “trẻ hiếu động”, hay đơn giản là thiếu kỷ luật. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, những hành vi này không còn dừng ở mức cá tính mà có thể là biểu hiện sớm của rối loạn hành vi và chống đối (ODD – Conduct Disorder).
1. Khi hành vi lặp lại và leo thang
Một đứa trẻ có thể cãi lời khi mệt, cáu kỉnh khi bị giới hạn, hay bùng nổ cảm xúc trong những giai đoạn phát triển nhất định. Điều này là bình thường. Nhưng nếu các hành vi như:
-
Cố tình không tuân theo yêu cầu dù đã được giải thích
-
Thường xuyên gây hấn với bạn bè, người lớn
-
Dễ tức giận, oán giận, đổ lỗi cho người khác
-
Hành vi lặp lại ở nhiều môi trường (nhà – lớp – nơi công cộng)
… kéo dài nhiều tháng và ngày càng nghiêm trọng, đó là lúc cần nhìn nhận vấn đề một cách nghiêm túc hơn.
2. Rối loạn hành vi không tự nhiên xuất hiện
ODD và Conduct Disorder không phải là “bản chất xấu” của trẻ. Phần lớn các nghiên cứu đều cho thấy những rối loạn này có liên quan đến:
-
Khó khăn trong điều chỉnh cảm xúc
-
Thiếu kỹ năng giao tiếp xã hội
-
Trải nghiệm nuôi dạy thiếu nhất quán
-
Áp lực tâm lý kéo dài mà trẻ không biết cách bộc lộ
Nhiều trẻ không biết diễn đạt nhu cầu bằng lời, nên hành vi trở thành “ngôn ngữ” duy nhất để phản kháng hoặc tìm kiếm sự chú ý.
3. Nguy cơ khi bỏ qua
Nếu các hành vi chống đối, gây hấn không được nhận diện và hỗ trợ kịp thời, trẻ có nguy cơ:
-
Gặp khó khăn nghiêm trọng trong học tập
-
Bị cô lập trong môi trường lớp học
-
Hình thành các kiểu hành vi tiêu cực bền vững khi lớn lên
Quan trọng hơn, trẻ có thể hình thành niềm tin sai lệch rằng: “Mình luôn là người xấu” hoặc “Không ai hiểu mình”.
4. Can thiệp sớm là chìa khóa
Can thiệp không đồng nghĩa với trừng phạt hay ép buộc trẻ thay đổi ngay lập tức. Ngược lại, đó là quá trình:
-
Hiểu nguyên nhân phía sau hành vi
-
Giúp trẻ học cách nhận biết và điều chỉnh cảm xúc
-
Xây dựng kỹ năng tuân thủ thông qua mối quan hệ an toàn
Tại Trung tâm Trẻ Tự Kỷ Hoàng Đức, trẻ có biểu hiện rối loạn hành vi được đánh giá toàn diện để phân biệt rõ đâu là hành vi phát triển bình thường, đâu là dấu hiệu cần can thiệp. Mỗi trẻ đều được xây dựng chương trình hỗ trợ cá nhân hóa, phối hợp chặt chẽ cùng gia đình. Nếu bạn đang băn khoăn trước những hành vi khó kiểm soát của con, đừng vội kết luận hay trách phạt. Hãy cho trẻ cơ hội được hiểu và được hỗ trợ đúng cách.
