Nhiều phụ huynh chia sẻ rằng con đi học rất nhiều: học nói, học chữ, học số, học ghép hình, học tô màu… Lịch học của trẻ gần như kín cả tuần, nhưng sau một thời gian dài, phụ huynh vẫn cảm thấy con không tiến bộ rõ ràng. Trẻ có thể làm được một số bài tập, nhưng khả năng giao tiếp, chú ý, hiểu lời hay kỹ năng sinh hoạt vẫn còn rất hạn chế. Điều này khiến nhiều gia đình lo lắng và không biết vấn đề nằm ở đâu.
Thực tế, trong can thiệp cho trẻ rối loạn phát triển, việc học nhiều không quan trọng bằng việc học đúng kỹ năng và đúng giai đoạn phát triển.
Trẻ chưa có kỹ năng nền tảng nhưng đã học kỹ năng học thuật
Rất nhiều trẻ được dạy chữ, dạy số, dạy viết từ sớm, trong khi trẻ chưa có các kỹ năng nền tảng như: chú ý, bắt chước, hiểu lời, ngồi học, làm theo hướng dẫn, chờ đợi hoặc tương tác với người khác. Khi thiếu những kỹ năng này, trẻ có thể học theo kiểu ghi nhớ hoặc làm theo mẫu, nhưng không thực sự hiểu và không thể áp dụng kỹ năng vào cuộc sống hằng ngày.
Ví dụ, trẻ có thể đọc chữ cái nhưng không hiểu câu hỏi đơn giản, có thể viết số nhưng không biết yêu cầu người khác khi cần giúp đỡ, hoặc có thể làm bài khi có cô ngồi cạnh nhưng không thể tự làm khi ở nhà. Điều đó cho thấy trẻ đang học kỹ năng học thuật nhưng chưa có nền tảng về chú ý, hiểu lời và giao tiếp.
Trong can thiệp phát triển, các kỹ năng nền tảng như chú ý, bắt chước, hiểu lời, giao tiếp, chơi, kỹ năng tự phục vụ thường quan trọng hơn việc học chữ hay học toán quá sớm. Khi nền tảng tốt, việc học sau này sẽ dễ dàng hơn rất nhiều.
Chương trình can thiệp chưa phù hợp với mức phát triển của trẻ
Một nguyên nhân khác khiến trẻ học nhiều nhưng không tiến bộ là chương trình học không phù hợp với khả năng hiện tại của trẻ. Nếu nội dung quá khó, trẻ sẽ không theo kịp và dễ chán học; nếu quá dễ, trẻ sẽ không phát triển kỹ năng mới. Vì vậy, trước khi xây dựng chương trình can thiệp, việc đánh giá mức phát triển của trẻ là rất quan trọng.
Ngoài ra, nhiều trẻ học được kỹ năng trong giờ học nhưng không sử dụng được ở môi trường khác. Điều này gọi là chưa tổng quát hóa kỹ năng. Ví dụ, trẻ biết gọi tên đồ vật khi học với cô, nhưng về nhà lại không nói; trẻ biết chào cô nhưng không chào người thân; trẻ làm bài tốt khi có người nhắc nhưng không tự làm. Can thiệp hiệu quả không chỉ là dạy trẻ làm đúng trong giờ học mà còn phải giúp trẻ sử dụng kỹ năng trong cuộc sống hằng ngày.
Vai trò của gia đình trong quá trình can thiệp
Một yếu tố rất quan trọng nhưng thường bị bỏ qua là sự phối hợp của gia đình. Trẻ chỉ can thiệp vài giờ mỗi ngày, nhưng phần lớn thời gian còn lại là ở nhà. Nếu gia đình hiểu cách hỗ trợ trẻ, cách nói chuyện với trẻ, cách tạo cơ hội cho trẻ giao tiếp và luyện tập kỹ năng, tốc độ tiến bộ của trẻ sẽ nhanh hơn rất nhiều.
Can thiệp cho trẻ rối loạn phát triển không phải là dạy càng nhiều càng tốt, mà là dạy đúng kỹ năng, đúng thứ trẻ cần và có sự phối hợp giữa trung tâm và gia đình.
Tại Hoàng Đức, mỗi trẻ đều được đánh giá và xây dựng chương trình can thiệp cá nhân dựa trên mức phát triển thực tế, tập trung vào các kỹ năng nền tảng trước khi chuyển sang kỹ năng học tập, nhằm giúp trẻ phát triển bền vững và phù hợp với khả năng của mình.
