“Con lại quên sách.”
“Con lại để quên áo khoác.”
“Con làm được nửa bài rồi bỏ đó.”
Nhiều phụ huynh cho rằng đây là biểu hiện của sự cẩu thả, thiếu tập trung hoặc không có trách nhiệm. Tuy nhiên, trong không ít trường hợp, hành vi quên đồ, làm việc dở dang không đơn thuần là thói quen xấu – mà liên quan đến chức năng điều hành của não bộ.
1. Khi vấn đề không nằm ở ý thức
Chức năng điều hành là nhóm kỹ năng giúp con người lập kế hoạch, ghi nhớ nhiệm vụ, duy trì chú ý, kiểm soát xung động và hoàn thành công việc. Trẻ có khó khăn ở lĩnh vực này thường:
-
Bắt đầu rất nhanh nhưng khó duy trì
-
Quên hướng dẫn dù vừa nghe xong
-
Không biết sắp xếp thứ tự ưu tiên
-
Dễ bị phân tâm bởi kích thích xung quanh
Điều này thường gặp ở trẻ tăng động giảm chú ý, một số trẻ rối loạn phổ tự kỷ hoặc trẻ có chậm phát triển kỹ năng điều hành.
2. Phản ứng phổ biến của người lớn – và vì sao chưa hiệu quả
La mắng, nhắc đi nhắc lại hoặc yêu cầu “tập trung hơn đi” hiếm khi giúp trẻ cải thiện lâu dài. Khi trẻ không có công cụ để tổ chức hành vi, việc trách mắng chỉ làm tăng căng thẳng và giảm động lực.
3. Cha mẹ nên làm gì?
Tạo cấu trúc rõ ràng
-
Lập danh sách việc cần làm
-
Dán checklist trước cửa
-
Chuẩn bị giỏ cố định cho từng vật dụng
Cấu trúc bên ngoài giúp bù đắp cho hệ điều hành bên trong chưa vững.
Chia nhỏ nhiệm vụ
Thay vì nói “làm bài đi”, hãy chia thành:
-
Lấy vở
-
Làm 5 câu
-
Nghỉ 3 phút
-
Làm tiếp
Hoàn thành từng phần nhỏ giúp trẻ có cảm giác thành công.
Dạy kỹ năng tổ chức, không chỉ nhắc nhở
Trẻ cần được hướng dẫn cách:
-
Sắp xếp bàn học
-
Chuẩn bị cặp sách từ tối hôm trước
-
Kiểm tra lại đồ trước khi rời đi
Khen hành vi đúng
Củng cố tích cực khi trẻ nhớ được một việc, dù nhỏ.
4. Khi nào cần đánh giá chuyên môn?
Nếu tình trạng quên, mất đồ, làm việc dở dang kéo dài, ảnh hưởng đến học tập và mối quan hệ, phụ huynh nên đưa trẻ đi đánh giá để xác định nguyên nhân chính xác.
Tại Trung tâm Trẻ Tự Kỷ Hoàng Đức, trẻ được đánh giá toàn diện về chức năng điều hành, chú ý và hành vi. Từ đó xây dựng chương trình can thiệp cá nhân hóa nhằm giúp trẻ hình thành kỹ năng tổ chức và hoàn thành nhiệm vụ bền vững hơn.
Hiểu đúng vấn đề – đồng hành đúng cách – đó mới là chìa khóa giúp trẻ thay đổi.
